การดูแลสุขภาพช่องปากของเด็กควรเริ่มตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น เพราะฟันผุในเด็กสามารถเกิดขึ้นได้เร็วกว่าที่หลายคนคิด และหากเริ่มดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยลดปัญหาฟันผุในอนาคตได้อย่างมาก
บทความนี้จะพาคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจว่า เด็กควรเริ่มแปรงฟันเมื่ออายุเท่าไร และในแต่ละช่วงวัยควรดูแลฟันอย่างไรบ้าง
ควรเริ่มแปรงฟันเมื่อไร?
คำตอบคือ เริ่มตั้งแต่ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น
โดยทั่วไป ฟันน้ำนมซี่แรกมักเริ่มขึ้นในช่วงอายุประมาณ 6 เดือน แต่ในเด็กแต่ละคนอาจเร็วหรือช้ากว่านี้ได้เล็กน้อย แม้จะมีเพียงฟันเพียง 1 ซี่ ก็ยังสามารถเกิดฟันผุได้ โดยเฉพาะในเด็กที่ดื่มนมก่อนนอนเป็นประจำ
ดังนั้น การเริ่มดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยให้เด็กคุ้นเคยกับการแปรงฟัน และลดโอกาสเกิดปัญหาในอนาคตได้มาก
ทำไมเด็กเล็กถึงฟันผุได้ง่าย?
ฟันน้ำนมมีชั้นเคลือบฟันที่บางกว่าฟันแท้ จึงเกิดฟันผุได้ง่ายและลุกลามได้รวดเร็ว
นอกจากนี้ เด็กยังมักมีพฤติกรรมที่เพิ่มความเสี่ยงต่อฟันผุ เช่น
- ดื่มนมก่อนนอน
- หลับคาขวดนม
- รับประทานขนมหรือของหวานบ่อย
- ยังไม่สามารถแปรงฟันได้สะอาดด้วยตนเอง
จึงทำให้การดูแลของผู้ปกครองมีความสำคัญมากในช่วงวัยเด็ก
การดูแลฟันในแต่ละช่วงวัย
อายุ 0–6 เดือน
แม้ว่าฟันจะยังไม่ขึ้น แต่สามารถเริ่มดูแลสุขภาพช่องปากได้
หลังดื่มนมหรือหลังมื้ออาหาร คุณพ่อคุณแม่สามารถใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดชุบน้ำสะอาด เช็ดบริเวณเหงือก ลิ้น และกระพุ้งแก้มเบา ๆ วิธีนี้จะช่วยลดการสะสมของคราบน้ำนม และทำให้เด็กคุ้นเคยกับการดูแลช่องปากตั้งแต่เล็ก
อายุ 6 เดือน – 3 ปี
เป็นช่วงที่ฟันน้ำนมเริ่มทยอยขึ้น
ควรเริ่มแปรงฟันทันทีเมื่อฟันซี่แรกขึ้น โดยใช้แปรงสีฟันขนนุ่มสำหรับเด็ก
สามารถใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ในปริมาณเล็กน้อยประมาณ
ขนาดเท่าเมล็ดข้าวสาร
ผู้ปกครองควรเป็นผู้แปรงฟันให้เด็กวันละ 2 ครั้ง
โดยเฉพาะก่อนนอน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สำคัญที่สุด
อายุ 3–6 ปี
เด็กในช่วงวัยนี้มักเริ่มอยากแปรงฟันด้วยตนเอง
แม้จะสามารถฝึกให้เด็กช่วยแปรงฟันได้ แต่ผู้ปกครองยังควรช่วยแปรงซ้ำอีกครั้ง เนื่องจากเด็กส่วนใหญ่ยังไม่สามารถทำความสะอาดได้ทั่วถึง
ปริมาณยาสีฟันสามารถเพิ่มเป็น
ขนาดเท่าเมล็ดถั่วลันเตา
อายุ 6–12 ปี
เป็นช่วงที่เริ่มมีฟันแท้ขึ้น
เด็กหลายคนในวัยนี้เริ่มรับประทานขนม เครื่องดื่มหวาน หรืออาหารระหว่างมื้อบ่อยขึ้น ทำให้ความเสี่ยงต่อฟันผุเพิ่มขึ้น
ควรเน้นเรื่อง
- การแปรงฟันอย่างถูกวิธี
- การใช้ไหมขัดฟัน
- การตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำ
- การเคลือบฟลูออไรด์หรือเคลือบหลุมร่องฟันตามความเหมาะสม
เด็กควรแปรงฟันเองได้เมื่ออายุเท่าไร?
แม้เด็กหลายคนจะเริ่มแปรงฟันเองได้ตั้งแต่อายุ 4–5 ปี
แต่โดยทั่วไป เด็กมักจะสามารถแปรงฟันได้สะอาดเพียงพอด้วยตนเองเมื่ออายุประมาณ 8–10 ปี
ดังนั้น ในช่วงก่อนหน้านั้น ผู้ปกครองยังควรช่วยดูแลและตรวจความสะอาดหลังแปรงฟันทุกครั้ง
ลูกไม่ยอมแปรงฟัน ทำอย่างไรดี?
เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมาก
วิธีที่อาจช่วยได้ เช่น
ทำให้การแปรงฟันเป็นเรื่องสนุก
- ใช้เพลง
- ใช้นาฬิกาจับเวลา
- ใช้สติกเกอร์สะสมรางวัล
ให้ลูกมีส่วนร่วมในการเลือกอุปกรณ์
เช่น เลือกแปรงสีฟันลายการ์ตูน หรือเลือกสีของแปรงด้วยตัวเอง
ผู้ปกครองเป็นตัวอย่าง
เด็กมักเรียนรู้จากการเลียนแบบ หากเห็นคุณพ่อคุณแม่แปรงฟันเป็นประจำ ก็จะมีแนวโน้มยอมแปรงฟันมากขึ้น
เด็กควรพบทันตแพทย์เมื่อไร?
เด็กควรได้รับการตรวจสุขภาพช่องปากครั้งแรก
ภายในอายุ 1 ปี หรือภายใน 6 เดือนหลังฟันซี่แรกขึ้น
หลังจากนั้น ควรพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อ ประเมินการเจริญเติบโตของฟัน ป้องกันฟันผุ และให้คำแนะนำที่เหมาะสมในแต่ละช่วงวัย
FAQ คำถามที่ผู้ปกครองถามบ่อย
1. ลูกมีฟันเพียงซี่เดียว จำเป็นต้องแปรงฟันแล้วหรือไม่?
ควรเริ่มแปรงทันทีเมื่อฟันซี่แรกขึ้น เพราะฟันผุสามารถเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ระยะแรก
2. เด็กใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ได้ไหม?
สามารถใช้ได้ โดยควรใช้ในปริมาณที่เหมาะสมตามช่วงอายุ และอยู่ภายใต้คำแนะนำของทันตแพทย์
3. ลูกยังแปรงฟันเองไม่ได้ เป็นเรื่องปกติหรือไม่?
เป็นเรื่องปกติ เด็กส่วนใหญ่มักต้องการความช่วยเหลือจากผู้ปกครองจนถึงประมาณอายุ 8–10 ปี
4. ดื่มนมก่อนนอนทุกวัน ทำให้ฟันผุจริงหรือไม่?
หากดื่มนมก่อนนอนแล้วไม่ได้แปรงฟัน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดฟันผุได้
5. ควรพาลูกไปตรวจฟันทุกกี่เดือน?
โดยทั่วไปแนะนำทุก 6 เดือน หรือบ่อยกว่านั้นตามความเสี่ยงของเด็กแต่ละคน