หลายคนที่ต้องการทำรากฟันเทียมบริเวณฟันกรามบน อาจได้รับแจ้งจากทันตแพทย์ว่า “กระดูกไม่พอ ต้องยกไซนัสก่อน” จึงเกิดความกังวลว่าหัตถการนี้คืออะไร อันตรายหรือไม่ และจำเป็นต้องทำทุกคนหรือเปล่า
ความจริงแล้ว การยกไซนัส (Sinus Lift หรือ Sinus Augmentation) เป็นหัตถการที่ช่วยเพิ่มพื้นที่สำหรับการฝังรากฟันเทียมในกรณีที่กระดูกขากรรไกรด้านบนมีความสูงไม่เพียงพอ โดยมีงานวิจัยรองรับและถูกนำมาใช้ในงานรากฟันเทียมทั่วโลกมาอย่างต่อเนื่อง
ทำไมฟันกรามบนจึงมีกระดูกไม่พอ?
บริเวณฟันกรามบนอยู่ใกล้กับ โพรงอากาศแม็กซิลลารี (Maxillary Sinus) ซึ่งเป็นโพรงอากาศตามธรรมชาติภายในกระดูกใบหน้า
เมื่อถอนฟันออกไปนาน ๆ จะเกิดการเปลี่ยนแปลง 2 อย่างพร้อมกัน คือ
- กระดูกเบ้าฟันค่อย ๆ ยุบตัว
- โพรงไซนัสอาจขยายตัวลงมาต่ำกว่าเดิม
ส่งผลให้เหลือกระดูกสำหรับยึดรากฟันเทียมน้อยกว่าปกติ
การยกไซนัสคืออะไร?
การยกไซนัส คือการยกเยื่อบุโพรงไซนัสขึ้นอย่างระมัดระวัง แล้วเติมวัสดุทดแทนกระดูกเข้าไปด้านล่าง เพื่อเพิ่มความสูงของกระดูกให้เพียงพอสำหรับการฝังรากฟันเทียม
วัตถุประสงค์คือช่วยให้รากฟันเทียมมีปริมาณกระดูกรองรับที่เหมาะสม เพิ่มความมั่นคง และลดข้อจำกัดในการรักษา
ใครบ้างที่อาจต้องยกไซนัส?
ทันตแพทย์อาจพิจารณาการยกไซนัสในกรณี เช่น
- ถอนฟันกรามบนมานาน
- กระดูกด้านบนยุบตัวมาก
- โพรงไซนัสอยู่ต่ำ
- ต้องการทำรากฟันเทียม แต่กระดูกไม่เพียงพอ
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่ทำรากฟันเทียมฟันบนจะต้องยกไซนัส การตัดสินใจขึ้นอยู่กับการตรวจและภาพเอกซเรย์สามมิติ (CBCT)
การยกไซนัสมีกี่แบบ?
โดยทั่วไปแบ่งได้เป็น 2 วิธี
1. Closed Sinus Lift
เป็นการยกไซนัสผ่านช่องที่เจาะสำหรับใส่รากฟันเทียม เหมาะกับผู้ที่ยังมีกระดูกเหลือพอสมควร และต้องการเพิ่มความสูงเพียงเล็กน้อย
ข้อดีคือแผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว และหลายกรณีสามารถฝังรากฟันเทียมพร้อมกันได้
2. Open Sinus Lift
ใช้ในกรณีที่กระดูกเหลือน้อยมาก จำเป็นต้องเปิดช่องด้านข้างของกระดูกเพื่อยกเยื่อบุไซนัสและเติมกระดูกในปริมาณมากกว่า
วิธีนี้ซับซ้อนกว่า แต่ช่วยให้สามารถรักษาในเคสที่เดิมอาจไม่สามารถทำรากฟันเทียมได้
ต้องยกไซนัสก่อนทุกครั้งหรือสามารถทำพร้อมรากฟันเทียมได้?
ขึ้นอยู่กับปริมาณกระดูกที่เหลือ
หากกระดูกยังสามารถยึดรากฟันเทียมได้อย่างมั่นคง ทันตแพทย์อาจพิจารณาทำทั้งสองหัตถการพร้อมกัน แต่หากกระดูกเหลือน้อยมาก อาจต้องยกไซนัสก่อน รอให้กระดูกสร้างตัว แล้วจึงฝังรากฟันเทียมในภายหลัง
ยกไซนัสเจ็บไหม?
ระหว่างทำหัตถการจะใช้ยาชาเฉพาะที่ จึงไม่ควรรู้สึกเจ็บ แต่หลังผ่าตัดอาจมีอาการบวม ตึง หรือรู้สึกไม่สบายบริเวณแก้มเล็กน้อยในช่วงแรก ซึ่งมักค่อย ๆ ดีขึ้น
หลังยกไซนัสต้องดูแลตัวเองอย่างไร?
เพื่อให้แผลหายดีและลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน ควร
- รับประทานยาตามที่ทันตแพทย์สั่ง
- หลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรง ๆ
- หากต้องจาม ควรอ้าปากขณะจาม
- งดสูบบุหรี่
- มาพบแพทย์ตามนัด
ยกไซนัสมีความเสี่ยงหรือไม่?
เช่นเดียวกับการผ่าตัดทุกชนิด การยกไซนัสอาจมีความเสี่ยง เช่น
- เยื่อบุไซนัสฉีกขาด
- บวมหรือเลือดออก
- การติดเชื้อ
- กระดูกสร้างได้ไม่เต็มตามแผน
อย่างไรก็ตาม หากวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมและดูแลหลังผ่าตัดตามคำแนะนำ ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงพบได้ไม่บ่อย
คำถามที่พบบ่อย
1. ยกไซนัสอันตรายไหม?
โดยทั่วไปเป็นหัตถการที่มีความปลอดภัยและใช้กันอย่างแพร่หลายในงานรากฟันเทียม เมื่อทำโดยทันตแพทย์ที่มีการวางแผนรักษาอย่างเหมาะสม
2.ทุกคนที่ทำรากฟันเทียมฟันบนต้องยกไซนัสหรือไม่?
ไม่จำเป็น ต้องประเมินจากปริมาณกระดูกและตำแหน่งของโพรงไซนัสเป็นรายบุคคล
3.ยกไซนัสแล้วสามารถทำรากฟันเทียมได้เลยไหม?
บางกรณีสามารถทำพร้อมกันได้ แต่บางรายอาจต้องรอให้กระดูกสร้างตัวก่อน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการประเมินของทันตแพทย์