เมื่อเด็กต้องถอนฟันน้ำนมก่อนถึงช่วงเวลาที่ควรหลุดเอง คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจคิดว่า “เดี๋ยวฟันแท้ก็ขึ้นมาแทนอยู่แล้ว ไม่น่าจะมีปัญหาอะไร”
แต่ในความเป็นจริง ฟันน้ำนมไม่ได้มีหน้าที่เพียงช่วยเคี้ยวอาหารเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็น “ตัวรักษาพื้นที่” สำหรับฟันแท้ที่กำลังพัฒนาอยู่ใต้เหงือกอีกด้วย
หากฟันน้ำนมหลุดหรือถูกถอนออกเร็วเกินไป ฟันซี่ข้างเคียงอาจค่อย ๆ เคลื่อนเข้ามาในช่องว่าง ส่งผลให้พื้นที่สำหรับฟันแท้ลดลง และอาจทำให้ฟันแท้ขึ้นผิดตำแหน่งหรือเกิดปัญหาการเรียงตัวในอนาคต
ด้วยเหตุนี้ ทันตแพทย์จึงอาจแนะนำให้ใส่ เครื่องมือกันฟันล้ม (Space Maintainer) ในเด็กบางราย
บทความนี้จะอธิบายว่า Space Maintainer คืออะไร และเด็กทุกคนที่ถอนฟันน้ำนมก่อนเวลาจำเป็นต้องใส่หรือไม่
เครื่องมือกันฟันล้ม (Space Maintainer) คืออะไร?
Space Maintainer หรือ เครื่องมือรักษาช่องว่างฟัน เป็นอุปกรณ์ทางทันตกรรมที่ออกแบบมาเพื่อรักษาพื้นที่ของฟันน้ำนมที่สูญเสียไปก่อนเวลา
หน้าที่ของเครื่องมือนี้คือ
- ป้องกันไม่ให้ฟันซี่ข้างเคียงล้มเข้าหาช่องว่าง
- รักษาพื้นที่สำหรับฟันแท้ที่จะขึ้นในอนาคต
- ลดความเสี่ยงของการเรียงตัวผิดปกติของฟันแท้
ทำไมฟันน้ำนมหลุดก่อนเวลาจึงเป็นปัญหา?
ฟันแต่ละซี่มีแรงจากการบดเคี้ยวและแรงดันจากฟันข้างเคียงอยู่ตลอดเวลา
เมื่อมีช่องว่างเกิดขึ้น ฟันซี่ข้างเคียงสามารถค่อย ๆ เคลื่อนเข้าหาช่องว่างได้ ซึ่งอาจทำให้
- พื้นที่สำหรับฟันแท้ลดลง
- ฟันแท้ขึ้นเอียง
- ฟันซ้อนเก
- ฟันขึ้นผิดตำแหน่ง
- เพิ่มโอกาสที่ต้องจัดฟันในอนาคต
ยิ่งเด็กอายุน้อย และฟันแท้อีกซี่ยังต้องใช้เวลาหลายปีกว่าจะขึ้น ความเสี่ยงที่พื้นที่จะหายไปก็ยิ่งมากขึ้น
เด็กทุกคนที่ถอนฟันน้ำนมก่อนเวลาต้องใส่หรือไม่?
ไม่จำเป็นทุกคน ทันตแพทย์จะประเมินหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น
- เด็กอายุเท่าไร
- ฟันซี่ไหนถูกถอน
- ฟันแท้ใกล้ขึ้นหรือยัง
- มีพื้นที่เพียงพอหรือไม่
- การเรียงตัวของฟันในปัจจุบัน
หากฟันแท้กำลังจะขึ้นในเวลาอันใกล้ หรือไม่มีความเสี่ยงที่พื้นที่จะหายไป ทันตแพทย์อาจเลือกติดตามอาการโดยไม่จำเป็นต้องใส่เครื่องมือ
Space Maintainer มีกี่แบบ?
เครื่องมือกันฟันล้มมีหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของฟันที่สูญเสียไป
ตัวอย่างเช่น
- แบบติดแน่น (Fixed Space Maintainer) ติดอยู่กับฟัน ไม่สามารถถอดเองได้
- แบบถอดได้ (Removable Space Maintainer) สามารถถอดออกได้ในบางกรณี ขึ้นอยู่กับอายุและความร่วมมือของเด็ก
ทันตแพทย์จะเลือกชนิดที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละคน เพื่อให้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพและดูแลรักษาได้ง่าย
ใส่เครื่องมือกันฟันล้มนานแค่ไหน?
โดยทั่วไป จะใส่จนกว่าฟันแท้ซี่ที่จะขึ้นมาแทนเริ่มขึ้นในตำแหน่งที่เหมาะสม
ระยะเวลาจึงแตกต่างกันในแต่ละคน อาจเป็นหลายเดือนหรือหลายปี ขึ้นอยู่กับอายุของเด็กและระยะการพัฒนาของฟันแท้
ระหว่างนี้ เด็กควรมาตรวจติดตามตามนัด เพื่อให้ทันตแพทย์ตรวจดูการขึ้นของฟันแท้และสภาพของเครื่องมือ
วิธีดูแลเครื่องมือกันฟันล้ม
เพื่อให้เครื่องมือใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ควรดูแลดังนี้
- แปรงฟันให้สะอาดทุกวัน โดยเฉพาะบริเวณรอบเครื่องมือ
- ลดขนมเหนียว ลูกอม หรือหมากฝรั่ง
- ไม่ใช้ฟันกัดของแข็ง
- มาพบทันตแพทย์ตามนัด
- หากเครื่องมือหลุด แตก หรือหลวม ควรรีบกลับมาตรวจ
การดูแลความสะอาดที่ดีจะช่วยลดความเสี่ยงของฟันผุและเหงือกอักเสบรอบเครื่องมือ
คำถามที่พบบ่อย
1.ลูกถอนฟันน้ำนมก่อนเวลา ต้องใส่เครื่องมือทุกคนไหม?
ไม่จำเป็น ทันตแพทย์จะประเมินจากอายุของเด็ก ตำแหน่งฟันที่ถอน ระยะการขึ้นของฟันแท้ และพื้นที่ที่เหลืออยู่ก่อนตัดสินใจ
2.ใส่เครื่องมือกันฟันล้มเจ็บไหม?
หลังติดเครื่องมือ เด็กอาจรู้สึกแปลก ๆ หรือไม่คุ้นเคยในช่วง 1–2 วันแรก แต่โดยทั่วไปจะสามารถปรับตัวได้ และไม่ควรรู้สึกเจ็บอย่างต่อเนื่อง
3.เครื่องมือจะทำให้ฟันแท้ขึ้นเร็วขึ้นหรือไม่?
เครื่องมือไม่ได้ช่วยเร่งการขึ้นของฟันแท้ แต่ช่วยรักษาช่องว่างให้ฟันแท้มีพื้นที่ขึ้นได้อย่างเหมาะสม
4. Space Maintainer ต้องใส่นานแค่ไหน?
ขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่ฟันแท้จะขึ้น ซึ่งแตกต่างกันในเด็กแต่ละคน
5.หากเครื่องมือหลุดควรทำอย่างไร?
ควรรีบพบทันตแพทย์โดยเร็ว เพราะหากปล่อยไว้นาน ฟันข้างเคียงอาจเริ่มเคลื่อน ทำให้พื้นที่สำหรับฟันแท้ลดลง